Dewislen
English
Cysylltu

(Rhwng 1914-18 bu chwarter miliwn o ffoaduriaid o wlad Belg yn byw dros dro ym Mhrydain. Daeth rhai i Gymru…)

 

Medi 1914;

cnwd toreithiog o fwyar

a daeth teulu de Wynck i aros yn ‘tŷ ni.

 

Roedd Tada wedi darllen yn uchel

am dymor y cwymp yn eu gwlad,

y cyrff yn lluwchio

fel dail ffawydd yn y strydoedd,

a’r miloedd yn ffoi…

 

Ac felly’r aethom i’w cyrchu o’r orsaf,

y triawd stond ar blatfform

a’u llygaid yn troelli fel mwg;

roedd eu byd i gyd llond eu hafflau…

a mab ‘run oed a minnau, yn llaw ei fam.

 

A thrannoeth yn anghyfiaith,

ces f’anfonwyd i fwyara, hefo fo.

Cyd-gasglu’n fud.

Bys bigo a braichgripio

ar drywydd mwyar:

braambes

nes inni droi’n fwyarddall;

y sfferau sgleiniog yn llenwi’n llygaid

a’r rhai tewion yn ein gwatwar

o grombil clawdd a gorfrig gwrych:

te hoog!; 

rhy uchel!

Chwarddasom yn ddiniwed

a’n cegau’n biws i gyd.
Dim ond wedyn y rhyfeddais

o weld y de Wyncks

yn rhoi’u gofal i’r Arglwydd

– drwy gyfrwng mwclis!

fel llinyn mwyar duon ymhob llaw!

Roedden nhwthau, meddai Tada,

yn diolch, ‘run fath â ninnau,

am fraint pob bore newydd

heb laddwyr babanod wrth law.

 

A dim ond wedyn y rhyfeddem

wrth wylio Mistar de Wynck

â’i gŷn main ac angerdd manwl

yn cerfio’r ‘Ffoi o’r Aifft’

i dalu am ei le…

a daeth Pentecost i’r papurau Cymreig!

Cafwyd  Vlaamsch vor Belgen

yn golofn wythnosol

i adrodd hynt yr oorlog,

y rhyfel hir

oedd fel cwlwm o’n cwmpas o hyd .

 

A dim ond wedyn…

dros bedwar gaeaf gerwin

a’r mieri noeth fel weiran bigog

yn edliw inni’r rheswm

am ein cyd-fyw,

dim ond wedyn y byddwn innau

yn cofio am y tro cynta,

yn bramen plukken; yn mwyara.

Canys dyna pryd troes cydymdeimlad

yn weithred yn ‘tŷ ni

ac yn flaenffrwyth rhwystredigaeth

i ferch ifanc oedd yn methu’n lân

â rhoi ein hiaith ni yn dy geg.

 

Felly rhois i fwyar duon yn gusanau surfelys ar dy dafod syn;

a hynny bedair blynedd a hanner union,

cyn i ti a’th deulu

orfod gadael fan hyn

er mwyn codi’ch henwlad friw yn ei hôl…

Nôl i Cerddi Comisiwn Ifor ap Glyn