Dewislen
English
Cysylltu

Cerdd Casia Wiliam i ddathlu canmlwyddiant elusen Achub y Plant

Cyhoeddwyd Llu 27 Mai 2019

Ar ddydd Llun 27 Mai yn Eisteddfod yr Urdd Caerdydd a’r Fro cyhoeddodd Casia Wiliam, Bardd Plant Cymru, ei cherdd Darnau bach, darlun mawr – sydd wedi ei hysbrydoli gan ddathliadau canmlwyddiant elusen Achub y Plant.

 

Sefydlwyd elusen Achub y Plant ar Fai 19, 1919 yn Neuadd Frenhinol yr Albert gan ddwy chwaer o’r Sir Amwythig, Eglantyne Jebb a Dorothy Buxton.

 

Wedi ei chythruddo gan y lluniau a welodd o blant yn newynu yn Yr Almaen ac Awstria yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf fe aeth Eglantyne Jebb ati i amddiffyn hawliau pob plentyn – pwy bynnag y bônt, ble bynnag y bônt – gan ysgrifennu’r Datganiad ar Hawliau’r Plentyn yn 1924 a arweiniodd at greu Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn 1989.

 

Dechreuodd Achub y Plant weithio yng Nghymru yn yr 1930au yn helpu teuluoedd yng nghymoedd y de yn ystod y Dirwasgiad gan agor meithrinfeydd awyr agored yng nghymunedau Brynmawr a Dowlais ym Merthyr. Yr elusen hefyd oedd y cyntaf i gynnig llefrith am ddim mewn ysgolion cyn i hynny ddod yn bolisi gan Lywodraeth Prydain yn yr 1940au.

 

Erbyn hyn mae Achub y Plant yn gweithio mewn 120 o wledydd yn fyd-eang gan gynnwys yma yng Nghymru yn helpu teuluoedd a phlant i ffynnu yn eu blynyddoedd cynnar allweddol.

 

Meddai Casia Wiliam: “Pan nad ydw i’n Bardd Plantio rydw i’n gweithio i elusen fy hun ac wedi bod yn ddigon ffodus i gyd-weithio gyda chriw Achub y Plant yn y gorffennol, felly rydw i’n gwybod fy hun gwaith mor arbennig a phwysig mae’r elusen yn ei wneud yma yng Nghymru a ledled y byd.

 

“Roedd hi’n fraint felly cael y cyfle i nodi achlysur eu canmlwyddiant mewn cerdd, gan edrych yn ôl ar eu gwaith ar hyd y blynyddoedd a chydnabod hefyd yr heriau sydd yn bodoli hyd heddiw. Dwi’n gobeithio bydd y gerdd yn plesio. Mae’n sicr yn gerdd sydd yn agos at fy nghalon i.”

 

Ychwanegodd Louise Davies, Pennaeth Achub y Plant – Cymru: “Rydym yn ei deimlo yn gymaint o fraint fod Casia, fel Bardd Plant Cymru, wedi ei hysbrydoli i ysgrifennu cerdd i gofnodi ein canmlwyddiant. Mae ei dawn gyda geiriau yn ein gadael yn credu, yn ddiymwad bod jig-so bywyd yn parhau yn ddarniog, er gwaethaf yr holl waith da sydd eisoes wedi ei wneud dros y ganrif ddiwethaf.

 

“Byddai’n hawdd iawn edrych yn ddu ar y byd fel at y mae heddiw, ond y mae’r hyn y mae’r elusen yn ei gyflawni yma yng Nghymru a ledled y byd yn amddiffyn hawliau plant, yn rhoi gobaith i’r dyfodol. Diolch i ti Casia am ein helpu i weld y darlun cyflawn.”

 

 

Darnau bach, darlun mawr

 

Gan mlynedd yn ôl
gwelodd un bod diffyg yn y darlun.

Gwelodd gam, dagrau mam a boliau gwag.
Gwelodd ddwylo bychain yn aros am law

ac yn lle edrych draw
gwelodd ei chyfrifoldeb,
gwelodd ei rhan hi o’r ateb:
a gweithredodd un i ail-lunio’r darlun.

Ac yn eu tro daeth y darnau bach ynghyd;
yn jig-so o ofal tyner syth o’r crud.

Daeth datganiad ac adduned,
daeth lle i chwarae
daeth awyr agored
daeth llaeth a maeth
a chariad o bob cyfeiriad.

Hawl i ffynnu
a hawl i fwy na hynny.

Yn raddol daeth y darlun yn gliriach
y dagrau yn sychach
a’r boliau yn llawn.

Ond heddiw o hyd
mae’r jig-so yn fregus,
mae’r corneli’n bygwth plygu
y llun yn pylu
ac ambell i ddarn yn mynnu
mynd ar goll.

Mae’r cwbl yn ein gofal ni yn awr,
pob un darn bach, a’r darlun mawr.

 

Casia Wiliam, Bardd Plant Cymru