Mae mwy nag 16 miliwn o bobl anabl yn y DU heddiw ond er gwaethaf hyn, prin iawn y ceir sôn am anabledd yn hanesion y gorffennol yn y brif ffrwd. Ymddengys nad yw’r absenoldeb hwnnw o ganlyniad i brinder tystiolaeth: hanes angof, cuddiedig ydyw – canlyniad dewisiadau bwriadol ynghylch pa bobl y mae eu hanesion o bwys. Am y tro cyntaf, mae’r llyfr hwn yn rhoi pobl anabl wrth wraidd stori hanes Prydain.

Mae’n adrodd stori gwrthwynebiad, dyfeisgarwch a ffyniant, yn llawn pobl a fynnodd leisio eu barn gan wrthod trugaredd yn llwyr. Rydym yn cwrdd â’r llafurwr o’r ail ganrif ar bymtheg, sy’n ymladd yn erbyn cyhuddiadau yn y llys ei fod yn ffugio ei anabledd – ac mae’n fuddugol; y peintiwr o’r ddeunawfed ganrif sy’n llofnodi ei pheintiadau bach ar gyfer y teulu brenhinol ‘heb ddwylo’; y gweithiwr tecstilau ag un fraich o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg a wnaeth droi’i anaf yn actifiaeth, gan fynnu cael diwygio cyfreithiol yn y Senedd. O ganol yr ugeinfed ganrif, gwelwn sut gwnaeth pobl anabl ddod ynghyd a mynnu cael yr un hawliau â phawb o ran addysg, tai, cludiant a’r gweithle – gan ymladd am eu hawl i fyw bywydau cyffredin fel pawb arall, nid cael eu trin mewn ffordd arbennig.

Ar gyfer y llyfr arloesol ac ymgyrchu hwn, mae David Turner wedi canfod llu o leisiau a straeon angof. Nid yw’n adrodd stori am ‘gynnydd’ dan arweiniad meddygon neu ddyngarwyr, ond hanes o’r gwaelod i fyny o bobl gyffredin yn mynnu cael urddas a chyfiawnder. A thrwy wneud pobl anabl yn rhan o’r stori genedlaethol eto, mae’n datgelu hanes llawnach a mwy ffeithiol o Brydain fodern.

Mae David Turner yn hanesydd cymdeithasol a diwylliannol arobryn, gydag arbenigedd mewn anabledd, meddygaeth, rhywedd a’r corff. Mae David yn gweithio ym Mhrifysgol Abertawe ac fe oedd y person cyntaf yn y DU i gael ei ddyrchafu i athrawiaeth yn seiliedig ar ei waith ar hanes anabledd. Mae ei ymchwil wedi ymddangos mewn cyhoeddiadau megis ‘iNews’ a ‘BBC History Magazine.’ Gwnaeth David hefyd gyd-greu’r gyfres ‘Disability: A New History’ ar BBC Radio 4.

Mae Jude Rogers wedi bod yn newyddiadurwr ac yn gritig i’r ‘Guardian’ a’r ‘Observer’ am ugain mlynedd, gan ysgrifennu am y celfyddydau, diwylliant a chymdeithas, ac mae hefyd yn cynhyrchu rhaglenni dogfen i BBC Radio 4 a BBC Radio Wales. Cyrhaeddodd restr fer Llyfr y Flwyddyn Cymru am ei chofiant yn 2022, ‘The Sound Of Being Human: How Music Shapes Our Lives.’ Fe’i ganed yn Abertawe ac mae hi bellach yn byw yn y Fenni, ac mae wrth ei bodd yn dychwelyd i’w thref enedigol heno.

Bydd copïau o’r llyfr ar gael (cerdyn yn unig) gan ein llyfrwerthwr partner ‘Cover to Cover’

Mewn partneriaeth â Vintage / Bodley Head, Cover to Cover, a Llyfrgell Y Glower De Cymru

*Sylwch: Cyflwynwyd y digwyddiad yn Saesneg