Pobl Ifanc yn Mapio’r Dyfodol yng Nghastell Harlech

Roedd y digwyddiad yn nodi uchafbwynt prosiect creadigol uchelgeisiol dan arweiniad Children’s Laureate Wales, Nicola Davies, mewn partneriaeth â Cadw, yr artist Fran Evans, a Pigtown Productions. Gan gyfuno adrodd straeon, treftadaeth a chelf weledol, gwahoddodd y prosiect bobl ifanc i archwilio rhai o safleoedd hanesyddol mwyaf gwerthfawr Cymru a’u hail-ddychmygu trwy eu llygaid eu hunain.

Dros gyfnod y prosiect, ymwelodd ac ymatebodd disgyblion o bum ysgol ledled Cymru â safleoedd Cadw nodedig yn eu hardal leol: Plas Mawr, Conwy; Castell Biwmares; Llys a Neuadd Tretŵr; Castell Harlech; a Chastell Dolforwyn. O furiau caer uchel a neuaddau canoloesol i’r straeon cudd o fewn tirweddau hynafol, daeth pob safle yn fan cychwyn ar gyfer creadigrwydd, chwilfrydedd a darganfyddiad.

Gan weithio gyda Nicola Davies a Fran Evans, archwiliodd y disgyblion yr hyn y gall mapiau ei ddweud wrthym am y lleoedd yr ydym yn byw ynddynt, yr hanesion yr ydym yn eu hetifeddu a’r dyfodol yr ydym yn gobeithio ei greu. Yn hytrach na chofnodi daearyddiaeth yn unig, fe wnaethant greu mapiau dychmygus yn llawn atgofion, bywyd gwyllt, tirnodau, emosiynau, breuddwydion a phosibiliadau. Datgelodd eu gwaith nid yn unig o ble maen nhw’n dod, ond sut maen nhw’n gweld y byd o’u cwmpas a’r rôl y maen nhw’n gobeithio ei chwarae wrth lunio ei ddyfodol.

Mae teitl y prosiect, Mapiau Heddiw, Mapiau Yfory, yn adlewyrchu ei syniad canolog: bod mapiau yn fwy na chofnodion o leoedd. Maent yn offer ar gyfer deall ble rydym ni nawr a dychmygu ble y gallem ni fynd nesaf. Trwy fapio creadigol, ystyriodd y disgyblion yr hyn y maent yn ei werthfawrogi am eu cymunedau heddiw a sut yr hoffent i Gymru edrych ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Drwy gysylltu pobl ifanc â rhai o safleoedd treftadaeth pwysicaf Cymru, cynigiodd y prosiect ffordd ffres o ymgysylltu â hanes. Anogodd gyfranogwyr i weld cestyll, tai hanesyddol a thirnodau diwylliannol nid yn unig fel lleoedd o’r gorffennol, ond fel ffynonellau byw o ysbrydoliaeth sy’n parhau i lunio bywyd cyfoes Cymru.

Wrth siarad am y prosiect, dywedodd Nicola Davies:

“Roedd yn bleser treulio amser gyda phobl ifanc mewn lleoliadau mor hynod ledled Cymru a gweld eu hyfrydwch wrth ddarganfod ac archwilio. Rwy’n gobeithio y bydd y broses hon o edrych yn ofalus, rhoi sylw manwl, a mapio eu profiad o’r adeiladau rhyfeddol hyn yn wirioneddol yn eu helpu i ddod o hyd i’w lle eu hunain yn y byd a llywio eu llwybrau trwy fywyd.”

Darparodd Castell Harlech leoliad addas ar gyfer dathliad terfynol y prosiect, a ddaeth â disgyblion, athrawon, teuluoedd, partneriaid prosiect a gwesteion gwadd ynghyd i ddathlu misoedd o archwilio creadigol a chydweithio. Gwahoddwyd ymwelwyr i archwilio arddangosfa fywiog o waith celf a grëwyd gan y disgyblion ochr yn ochr â darnau a ddatblygwyd gan Fran Evans. Daethant ar draws gweithiau a oedd yn chwareus, yn feddylgar, yn syndod ac yn obeithiol, pob un yn cynnig persbectif unigryw ar Gymru a’i dyfodol. Gyda’i gilydd, trawsnewidiodd y gweithiau brofiadau personol a gwybodaeth leol yn fyfyrdodau pwerus ar le, hunaniaeth a pherthyn.

Un o uchafbwyntiau’r lansiad oedd première ffilm a gomisiynwyd yn arbennig gan Pigtown Productions, yn dogfennu taith y bobl ifanc drwy’r prosiect. Gan gynnwys gweithdai, ymweliadau â safleoedd a sgyrsiau creadigol, mae’r ffilm yn cynnig cipolwg ysbrydoledig ar fyfyrdodau’r disgyblion ar dreftadaeth, cymuned a dyfodol Cymru. Mae eu lleisiau wrth wraidd y stori, gan ddangos pŵer creadigrwydd i helpu pobl ifanc i gysylltu â’r byd o’u cwmpas.

Wrth wraidd y stori, mae Mapiau Heddiw, Mapiau Yfory yn dangos beth all ddigwydd pan roddir cyfle i bobl ifanc adrodd eu straeon eu hunain. Drwy gelf, llenyddiaeth a dychymyg, maent wedi creu portread pwerus o Gymru heddiw wrth lunio mapiau newydd ysbrydoledig ar gyfer yfory.

Mae’r prosiect yn rhan o waith parhaus Children’s Laureate Wales, gan gefnogi plant a phobl ifanc ledled y wlad i ddatblygu hyder, creadigrwydd a chysylltiad gydol oes â llenyddiaeth, iaith a lle.

Bydd yr arddangosfa yn symud i Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, ddechrau 2027.

Gyda diolch arbennig i Sefydliad Teulu Ashley.

Ysgolion sy’n rhan o brosiect Mapiau Heddiw, Mapiau Yfory

Ysgol Porth y Felin, Conwy

Ysgol Llangatwg, Powys

Ysgol Abermiwl, Powys

Ysgol Tan y Castell, Gwynedd

Ysgol Llandegfan, Ynys Môn