Dewislen
English
Cysylltu

Cofiwch Epynt, cerdd gomisiwn gan Ifor ap Glyn

Cyhoeddwyd Maw 30 Meh 2020 - Gan Llenyddiaeth Cymru

80 mlynedd yn ôl i’r mis hwn, ym Mehefin 1940, symudwyd cymuned amaethyddol Mynydd Epynt o’u cynefin er mwyn i’r Weinyddiaeth Amddiffyn gael gofod i ymarfer magnelau.

Roedd yr Ail Ryfel Byd wedi dechrau, a dywedwyd fod gwacáu yr ardal yn rhan o’r ymdrech rhyfel. Bu’n rhaid i dros 200 o ddynion, gwragedd a phlant adael eu cartrefi. Fe’u dadwreiddwyd o’r gymuned Gymraeg ei hiaith ac ni chawsant ddychwelyd, na’u digolledu.

Dyma gerdd gan Fardd Cenedlaethol Cymru, Ifor ap Glyn, a gomisiynwyd gan Llenyddiaeth Cymru i gofio cymuned Epynt.

 

Cofiwch Epynt

30.6.20

(Ym Mehefin 1940, trowyd 219 o Gymry allan o’u cartrefi ar Fynydd Epynt i greu lle ymarfer saethu. Dyna’r diwedd i Ysgol Cilieni, Capel y Babell a 54 o ffermydd; cymuned gyfan… )

 

Dim ond tanbelennau

sy’n troi’r tir yn Llwynteg- ucha,

yn Waunlwyd, yn Abercriban a Chwm Car…

 

Erwau’r magnel yw’r Epynt yn awr;

a baner goch ‘sa draw’ yn cwhwfan,

lle bu cynfas gwyn mewn cae, i alw cymydog gynt,

o Gelli Gaeth, Ffrwd Wen neu Ddôl Fawr…

 

Ni fydd neb yn twymo’r Babell

cyn y plygain mwy;

ni fydd lampau stabal

yn sgwennu’u ffordd drwy gaeau’r nos

o Flaenysgirfawr, Cefncyrnog na Thir Bach…

 

Canys curwyd y sychau’n gleddyfau;

gwnaed gwayffyn o’r pladuriau

er mwyn ‘marfer rhyfel yma,

yn Ffos yr Hwyed a Gwybedog,

yng Ngharllwyn a Llwyn onn…

 

Ond er bod yr hen fygythiad

yn atseinio ‘Mrycheiniog o hyd,

a dim golwg o’r cadoediad

ym Mlaenegnant Isa,

Cefn Ioli, na Disgwylfa,

 

cadwn yr enwau, fel lampau ynghynn;

ailaredig atgofion a wnawn, o bell,

a chanwn ym mhabell ein tystiolaeth

am Bant mawr a Rhyd y maen…

Brynmelyn a Brynmeheryn…

Beili Richard a Blaentalar…

Llawrdole a Llwyn Coll…

 

                        Ifor ap Glyn

                        Bardd Cenedlaethol Cymru

 

Cliciwch yma i ddarllen rhagor o gerddi comisiwn Bardd Cenedlaethol Cymru, Ifor ap Glyn.